Moderne valkerij en het jagen met sperwers in Turkije

Nadat de Turkse regering aanvankelijk de valkerij als sport in 1996 verbood, werd door de protesten, die daarop volgden, de valkerij als een gereglementeerde sport met alleen sperwers weer toegestaan.

Het jachtseizoen in Turkije looptvan augustus tot het einde van februari. De sperwers worden gevangen tijdens hun trek van eind februari tot begin april en van eind augustus tot eind oktober. Voor het vangen van de vogels is een vergunning nodig en de valkeniers mogen sperwers houden om op kwartels (Coturnix coturnix)  te jagen. De wettelijke bepalingen voor de valkerij zijnin de jachtwet opgenomen, die eisen dat valkeniers een Meester Valkeniersvergunning hebben.

Men houdt de uniekste vogels,wat door hun kleur, vorm of grootte wordt bepaald als ze gevangen zijn of door hun jachtvaardigheden tijdens hun gevangenschap. Deze vogels zullenof tijdens de muitworden vastgehouden of anders voor 29 oktober, wanneer het seizoen eindigt, in het wild losgelaten. Ze worden om twee redenen los gelaten. Op de eerste plaats om economische redenen: zij willen de sperwer niet azen (eten geven) en laten muiten(ruien) wanneer er het volgende seizoen een nieuwe vogel gevangen kan worden en ten tweede om ze in staat te stellen in het wild te broeden. Milieuactivisten beweren echter dat de vrijgekomen vogels getraumatiseerd zijn door ofwel het intense contact met mensen of door het feit dat hun trek onderbroken is. Revalidatie van gewonde wilde roofvogels die opnieuw in het wild werden losgelaten en met mensen in contact waren gekomen ondersteunt deze bewering niet.

De sperwers wordenwanneer ze vastgebondenzijnbuiten gehouden, hetzij onder een hoge boomtak of wel opeen hoogrek (red. een rek, meestal van hout, overtrokken met doek waarop de vogels geplaatst kunnen worden). 's Nachtworden de sperwersmee in huis genomen en als gevolg van dit constante menselijke contact zijn ze zeer zeeg (red. tam) . Roofdieren zoals katten, honden, vossen en andere roofvogels zouden een probleem zijn als ze zonder toezicht buiten zouden blijven. Het Turkse tijdverdrijf voor mannen omhet theehuis te bezoeken is een ideale plaats om de sperwer af te richten, door de drukte en de hectiek is de sperwer snel gewend aan menselijke bedrijvigheid en ze verliezen snel hun angst. Hier zullen ze buiten op hun sprenkelszitten of op de vuist van de valkeniers.

Door het korte jachtseizoen lijkt training en het wennen aan de mens een haastige aangelegenheid. De eerste vluchten van de sperwer worden aan een 30 meter vlieglijngevlogen vastgebonden aan de traditionele riempjes, lijn en draal (red. draaibare bevestiging). Wanneer de sperwer heeft geslagen (prooi heeft gevangen) en men heeft er vertrouwen in dan wordt er zonder de vlieglijn gevlogen, maar nog steeds met de combinatie van riempjes, langveter en wartel. Om te voorkomen dat de sperwer zichzelf verwondt door het steeds afvliegen, wordt de pas gevangen sperwer in de eerste fasenvan het afdragen (het dragen van de vogel op de handschoen) een dunne katoenen lus geplaatst rond de nek van de sperwer aan de ene kant en onder de vleugel aan de andere kant en vastgemaakt aan de schoentjes met een riempje. Dit lijkt probleemloos te werken. Belletjesworden ook aan de pootjes boven de schoentjes vastgemaakt.

Het voor de hand liggende gevaar, wanneer de sperwer wordt gevlogen, is dat zij verstrikt raken in de boomtakken enz. Om dit te ondervangen klimmen de valkeniers vaak in de bomen of ze gebruiken een lange stok met een haak om de sperwerer uit te halen. De manier waarop men jaagt en ze onderbrengt lijken meer gebaseerd op traditiete zijn en de beperkingen van een kort jachtseizoen dan gebaseerd op moderne of praktische methoden. De voeding voor de pas gevangen sperwer bestaat uit het onder dwang voeden van de sperwervant een half gekookt ei per dag tot zijn eerste prooi. De sperwer leert dit misschien wel te accepteren door de hongerdiehaar lichaamsgewicht vermindert. Deze gewoonte lijkt gebaseerd te zijn op traditie. De oorzaak kan zijn dat men het vlees, datin de oudheid een zeer gewaardeerd voedsel was, door gebrek aan koelingsmogelijkheden niet kon bewaren. Het kan ook gebaseerd zijn op de misvatting dat door de sperwergeen vlees te gevenhij gretiger wordt om te doden. Ik heb geen bewijs om dit te ondersteunen. Het dieet van de sperwer bestaat voornamelijk uit gedode of gevangen dieren die aan de sperwer worden geaasd; het is bekend dat daar ook gevangen roofvogels voor worden gebruikt.

Bij de traditionele algemene verzorging en jacht is er geengewichtscontrole; er lijkt totaal geen gebruik gemaakt te worden van weegschalen. De valkenier voelt de borst om het gewicht van de sperwer te bepalen, zonder naar het smeltsel (ontlasting) van de vogel te kijken.

Dit is echter aan het veranderen. Weliswaar traag . Moderne methoden worden omarmd. Het gebruik van een loer wordt niet tot jacht technieken gerekend. Men haalt een losgelaten sperwer terug door middel van een dodekwarteldie men in de hand houdt en aan de vogel wordt getoond en een fluitje alscommando. Sommige vogels zijn zo gehoorzaam dat ze alleen al via de fluit op de handschoen of hand komen, uiteraard associëren ze de uitgestoken hand als een geschikte en comfortabele plaats van waarafze voor voedsel jagen.

De weersomstandigheden en temperaturen zijn erg mild in vergelijking met die in Nederland. De zomermaanden in het Zwarte-Zeegebied zijn heet en droog, de herfstmaanden regen en wind. Het jachtseizoen is niet van toepassing in de winter maanden, die erg koud kunnen zijn met wat sneeuw. Valkerij wordt beoefend met name in het Zwarte-Zeegebied en rond Istanbul. Mensen in het Zwarte-Zeegebied staan bekend om hun liefde voor de Valkerij, maar het is in ernstig verval. Dit is te wijten aan verschillende factoren, zoals verstedelijking, milieuactivisten en lobbyisten die druk uit oefenen op de overheid, moderne afleidingen, en zelfs bruiden zijn terughoudend om met een valkenier trouwen wat te wijten is aan de inzet die nodig is. Valkerij is ernstig in verval met een aanzienlijke afname van valkeniers in de afgelopen 35 jaar. In 2006 werd geschat dat er minder dan 4000 valkeniers waren, vooral mensen van de oudere generatie, een daling van naar schatting 15.000 valkeniers die in 1971 de valkerij beoefenden. Inspanning is nodig om mensen te helpen en aan te moedigen om dit culturele erfgoed te behouden anders is het misschien wel in de komende generatie verdwenen.

De voorbereiding en de wijze van vangen

De voorbereidingen starten in de zomermaanden voor de vogeltrek begint. Dit begint met het breien van de dhogazza, driehoekige of "stroomnetten"die nodig zijn om de sperwers te vangen. Deze netten zijn gemaakt van een donker gekleurd (meestal zwart), zacht, fijn net met een maaswijdte van ongeveer 65 mm - 70 mm vierkant. De afmetingen van Dhogazza-netten zijn ongeveer 180cm x 180cm, driehoeknetten zijn een andere versie van de dhogazza en de mistnetten zijn veel eenvoudiger op te zetten in de openingen tussen de bomen en andere plaatsen die dekking hebben. De vanghut of schuilplaats is gebouwd op een prominente positie waar het trekken van sperwers wordt verwacht. Deze zijn ofwel voorzien van een vlakke voorzijde of 'L' vorm, afhankelijk van hun positie met een klein venster, zodat de jager elke sperwer die in de lucht is kan gadeslaan. De schuilplaats is opgebouwd uit een combinatie van stokken en groene takken die wat camouflage bieden om te voorkomen dat de sperwer achterdocht krijgt. Het net wordt aan een kant van de schuilplaat geplaatst, om de vanger de gelegenheid te geven om de lokvogel zo te plaatsen dat desperweraangemoedigd wordt er in te vliegen. Echter, voordat de vangst van de sperwer kan starten, begint het allemaal met de veenmol (Gryllotalpa vulgaris). Deze veenmollen zijn te vinden onder deuitwerpselen van de koe of het schaap of in hun schuilplaats, dat is een gat in de vochtige grond. Deze kunnen er gemakkelijk uitgehaald worden door een beetje zeepwater in het gat gieten. Ze kruipen erdan onmiddellijkuit. Deze worden vervolgens in vochtige aarde gestoptom ze te gebruiken wanneer dat nodig is om de grauwe klauwier (Lanius collurio) te vangen die de traditionele lokvogel isen die tijdens de herfsttrek gebruikt wordt.

De gevangen veenmol wordt in een handgemaakt kooitje, van ongeveer 30cm x 15cm x 20cm, gestopt. Het insect moet worden vastgelegd met een fijne draad rond het lichaam, tussen de borstkas en de buik, om te voorkomen dat het ontsnapt en de klauwier het kan opeten. Hetkooitje verschiltvan regio tot regioen het kan gemaakt zijn van fijne stroppen (van vislijn) aan de buitenkant van de val of met een vangdeurmechanisme waarde klauwier door naar binnen kan.

Jongeklauwieren hebben de voorkeur en nadat ze vanaf half juli vlieg vlug zijn, geeft de waarneming van hun favoriete zitstokken de doorslag om de val te zetten. Wanneer de locatie gekozen is, wordt de val geplaatst; de wriemelende beweging van de veenmol is voor de klauwier gewoon onweerstaanbaar. Ze het kan het constante bewegen niet negeren. Haar instinct en nieuwsgierigheid trekken haar naar de kooi om haar maaltijd te eten. De veenmollen worden vochtig gehouden en periodiek vervangen om te voorkomen dat ze uitgeput raken.Zodra de klauwier is gevangen, wordt ze aan een stok van ongeveer 1 meter langvastgemaakt met een enkelbandje, schoentjes en riempje. In het begin is de vogel nerveus en vliegt voortdurend af, maar al snel accepteert ze de aanwezigheid van de africhter en kalmeert. De training start op het punt dat de vogel rustig wordt en begint te eten. Klauwieren zijn vleeseters en een klein stukje vlees is op de stok voor deklauwiervastgemaaktom te eten;al het niet opgegeten vlees wordt twee keer per dag ververst voordat het uit droogt. De vogels worden rondgedragen, met dagelijkse oefeningen waarbij de stok door de valkenier rond wordt bewogen, dit zorgt ervoor dat de vogel gewend wordt zijn weg weer terug op de stok te vinden. Na de opleiding krijgt deklauwier kleine stukjes van half cirkelvormige lederen kapjes voor elk oog. Deze worden zo gelijmd , dat de vogel niet naar bovenkan kijken en alleen in staat is om de stok en het eten te zien. Dit is bedoeld om te voorkomen dat deklauwier de naderende sperwerziet wanneer hij gebruikt wordt tijdens de vangst . Met als gevolg dat de vogel zou gaan schreeuwen en zou proberen om in de dekking te duiken in plaats van op de stok te dansen als hij gepresenteerd wordt.

Vaak wordt meer dan een lokvogel gehouden omdatsommige in gevangenschap kunnen sterven, gewond kunnen raken of gedood als de vanger niet bedrevenis of uitputting weet te voorkomen als hij tijdens het vangen langdurig wordt gebruikt. Aan het einde van het seizoen, waarin de sperwers worden gevangen, wordt de klauwier weer in het wild losgelaten.

Tijdens het vangen wordt uitgekeken naar sperwers die zwemen( red. een roofvogel die, vaak op thermiek, steeds hoger stijgt) of op jachtzijn in de buurt van de schuilhut. De lokvogel wordt vervolgens te voorschijn gehaald om te 'dansen' op de stokom de aandacht van de sperwer te trekken, die de vleugelslagen van de kleine vogel op grote afstand ziet. Bij het stoten (red. duiken) om zijn prooi te vangen, trekt de valkenier deklauwier weg om te voorkomen dat hij gevangen of gewond wordt door de sperwer. De sperwerdie het net raakt is dan gevangen, waar hij zorgvuldig uit verwijderd wordt om schade te voorkomen aan zijn veren en dat de netten beschadigd raken. Als de sperwerwordt gehouden, dan wordt ze in een sok of zakdoek gewikkeld. De "havikier"magmeerdere sperwers vangen, die hij aan vrienden of familie kan geven, geselecteerd op diverse kenmerken, en die niet meer nodig zijn worden weer losgelaten.

Sommige terminologie:

Nederlands

Turks

Langveter

Bağ, ip

Aylmeri (schoen rond het loopbeen van de vogel, gesloten met een zeilring)

Ayak bağı

(Trad. ) schoenen

Ayak ba ğ ı (anklets and jesses are all one part)

Draal

Fırdöndü

Bell

Zil

Lure

Leş

Band die over de borst en onder de vleugel door gaat

Göğüs bağı

Sperwer

Atmaca

Kwartel

Bıldırcın